Martijn B. Katan

Em. hoogleraar Voedingsleer
Vrije Universiteit Amsterdam

Mensen eten steeds meer roomboter en minder margarine; de margarineconsumptie daalde tussen 2011 en 2016 met twintig procent.[1] [2] De stijging van de roomboterconsumptie gaat met kleine beetjes, maar de trend is onmiskenbaar.[3] Die trend is wereldwijd; in de VS schakelde McDonald’s onlangs over op roomboter.[4] Dit gaat in tegen alle wetenschappelijke adviezen. Wat speelt hier?

Hoe Blue Band verdwijnt uit Nederland

Het is een onvergetelijke belevenis om het vioolconcert van Beethoven te horen spelen op een echte Stradivarius. Zo’n rijk, krachtig, verfijnd geluid![i] Maar helaas, dat is een illusie. In dubbelblinde testen, als niemand weet op welke viool er wordt gespeeld, klinkt een Stradivarius niet beter dan een modern instrument. Zelfs beroemde violisten merken geen verschil tijdens het spelen.[ii]

6 okt 2017: wetenschap maakt meer kapot dan je lief is

Een paar weken geleden berichtte het CBS dat de Nederlandse consumptie van avocado’s sinds 2008 is verviervoudigd.[1] De CBS cijfers komen voor 2016 neer op slechts tien avocado’s per hoofd van de bevolking per jaar en volgens de consumptiecijfers van het RIVM is het nog minder, het is een niche-product voor hoog opgeleide vrouwen.[2] Maar de consumptie neemt wel fors toe. Waar komt die avocado-rage vandaan?

Fast fruit

Katan Calculator

Hiermee bereken je het effect van voeding op serum cholesterol.
Klik Hier om naar de Katan Calculator te gaan.
Pubmed publicaties
Hier vindt u de laatste wetenschappelijke publicaties van Martijn Katan.
Voor meer publicaties ga naar Pubmed of Narcis
Impact of Masked Replacement of Sugar-Sweetened with Sugar-Free Beverages on Body Weight Increases with Initial BMI: Secondary Analysis of Data from an 18 Month Double-Blind Trial in Children.
Katan MB, de Ruyter JC, Kuijper LD, Chow CC, Hall KD, Olthof MR.
PLoS One. 2016 Jul 22;11(7):e0159771.
[The Dietary Guidelines 2015 of the Health Council of the Netherlands--a commentary].
Katan MB.
Ned Tijdschr Geneeskd. 2015;159:A9802
Can children discriminate sugar-sweetened from non-nutritively sweetened beverages and how do they like them?
de Ruyter JC, Katan MB, Kas R, Olthof MR.
PLoS One. 2014 Dec 31;9(12):e115113.
Association of dietary, circulating, and supplement fatty acids with coronary risk.
Liebman BF, Katan MB, Jacobson MF.
Ann Intern Med. 2014 Sep 16;161(6):454-5.
Effect of alpha linolenic acid supplementation on serum prostate specific antigen (PSA): results from the alpha omega trial.
Brouwer IA, Geleijnse JM, Klaasen VM, Smit LA, Giltay EJ, de Goede J, Heijboer AC, Kromhout D, Katan MB.
PLoS One. 2013 Dec 11;8(12):e81519.
The effect of sugar-free versus sugar-sweetened beverages on satiety, liking and wanting: an 18 month randomized double-blind trial in children.
de Ruyter JC, Katan MB, Kuijper LD, Liem DG, Olthof MR.
PLoS One. 2013 Oct 22;8(10):e78039.
[Health claims for medical foods].
Katan MB.
Ned Tijdschr Geneeskd. 2013;157(24):A6471.
[Linoleic acid and heart infarct].
Katan MB.
Ned Tijdschr Geneeskd. 2013;157(22):A6290.
Trans fatty acids and cardiovascular health: research completed?
Brouwer IA, Wanders AJ, Katan MB.
Eur J Clin Nutr. 2013 May;67(5):541-7.
A trial of sugar-free or sugar-sweetened beverages and body weight in children.
de Ruyter JC, Olthof MR, Seidell JC, Katan MB.
N Engl J Med. 2012 Oct 11;367(15):1397-406.
Why the European Food Safety Authority was right to reject health claims for probiotics.
Katan MB.
Benef Microbes. 2012 Jun 1;3(2):85-9.
Dagelijks worden we overspoeld met berichten over heilzame of juist schadelijke effecten van eten en drinken.
Die zogenaamd gunstige effecten zijn vaak niet gebaseerd op harde wetenschap - en de veronderstelde nadelige effecten ook niet. Zo ontnemen hypes het zicht op wat voeding écht voor invloed heeft op de gezondheid.
In dit boek rekent hij af met zeventig voedingsmythes: over groente en fruit, hormonen in melk, magnetronstraling, fructose, beauty foods, acht glazen water per dag, het paleodieet en nog veel meer.
Voedingsmythes is een ontnuchterend boek dat het leven kan vereenvoudigen.

Voedingsmythes

Dit zijn betrouwbare websites over voeding en gezondheid.
Met onderstaande zoekbalk zoek je alleen in deze aanbevolen websites.
Veel ervan zijn in het Engels. Zoek dus niet alleen op suiker maar ook op sugar.

Nederlandstalig

Opmerkingen

Voedingscentrum

Het voorlichtingsbureau van de overheid. Gebruiksvriendelijk en i.h.a. goed onderbouwd. Geeft antwoord op de meeste voedingsvragen.

Gezondheidsraad

Grondige wetenschappelijke informatie over voeding en gezondheid, maar niet gemakkelijk.

Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit

Goede informatie over voedselveiligheid.

Consumentenbond

Leesbaar en actueel; soms controversieel. Niet gratis.

Nederlandse Wikipedia
 

Vaak opmerkelijk betrouwbaar. Artikelen met concrete gegevens, een onderkoelde toon en serieuze referenties zullen eerder kloppen dan juichende of boze artikelen.

Vereniging tegen de Kwakzalverij

Ook over gevaren van kruiden en supplementen. Wat schel van toon maar wel onthullend.

Fietsersbond

Uitstekende informatie om meer te bewegen.

Volksgezondheid en zorg (RIVM) Betrouwbare cijfers en wetenschappelijke achtergronden.

NEVO-online

Ons officiële voedingsstoffenbestand, met gehaltes van vitamines, vetzuren, mineralen enz. in alle gebruikelijke voedingsmiddelen

Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP) 

Feiten en cijfers over alcohol en gezondheid. Strijdlustig, onafhankelijk, betrouwbaar. 

Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)

Grondige informatie voor dokters, bijvoorbeeld over voedselovergevoeligheid (voedselallergie).

 

 

Engelstalig

 

British Nutrition Foundation

Solide en brede voorlichting over voeding en gezondheid.

Medline Plus

De Amerikaanse topwetenschap over voeding en gezondheid.
Goed leesbaar.

Engelse Wikipedia Uitgebreider dan de Nederlandse.

NIH Office of Dietary Supplements

Over supplementen en vitamines. Amerikaans.
Goed, maar niet gemakkelijk.

Linus Pauling Institute

Betrouwbaar, gebruiksvriendelijk en up to date.
Over vitamines,mineralen, knoflook, thee enz.

Harvard University

Over voeding en gezondheid.
Betrouwbaar, heel leesbaar, maar gericht op de VS.

Glycemic Index

De universiteit van Sydney over langzame koolhydraten.
Leesbaar maar niet altijd even kritisch.

De Amerikaanse voedingsmiddelentabel

Uitgebreid, solide, maar je moet wel het Amerikaanse eten kennen.
Amerikaanse producten bevatten vaak extra vitamines en mineralen.

De Deense voedingsmiddelentabel

Prettig in het gebruik.

De Zweedse voedingsmiddelentabel

Ook in het Engels. Heel solide.

 
UpToDate    

De beste medische site van het internet. Diagnose en therapie van bijna alle ziektes. Deels gratis.

EFSA 

De Europese Voedsel Autoriteit. Gezaghebbende wetenschappelijke rapporten over 
veiligheid en gezondheid van voedsel. Beperkt aantal onderwerpen.  

Qrisk calculator

Bereken zelf hoe gezond je hart is en hoeveel kans je hebt op een hartinfarct.  

De Body Weight Planner

Voorspelt hoeveel je afvalt of aankomt als je minder of meer gaat eten of bewegen. 

Bad Science 

Mensen die de wetenschap misbruiken worden op deze site ontmaskerd. Geestig en deskundig. 

Food politics 

Prof. Nestle neemt het op tegen de voedselindustrie. Betrouwbaar en geestig; wel Amerikaans. 

 

De geheel herziene versie 3.0 van Wat is nu Gezond is verschenen. Er is heel wat veranderd sinds ik acht jaar geleden de vorige versie schreef. De volgende onderwerpen zijn nieuw of gewijzigd:

Wat is er anders in 'Wat is nu Gezond?', versie 3.0?

Dr Esther Nederhof, psychiatrisch onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, reageerde op mijn column over eieren en cholesterol. Dat vond ik leuk; ik krijg zelden zo’n serieuze reactie, met verwijzingen naar relevante voedingsexperimenten.

Eierdebat

Is verzadigd vet slecht voor je hart of doet vet er niet toe? Het veelgelezen Amerikaanse consumentenblad Nutrition Action Healthletter interviewde mij daarover. Hier mijn antwoorden.
De bierbrouwers willen u doen geloven dat je van bier niet dik wordt. Om u daarvan te overtuigen schakelen ze wetenschappers in.
Gelukkig geven die wetenschappers de cijfers eerlijk weer(1). Het blijkt dat je ruim een pond per maand aankomt van dagelijks drie blikjes bier. Geen wonder, want bier bevat meer calorieën dan cola.

Van bier krijg je een bierbuik

Andere tijden van morgen zond een aflevering uit over ons cholesterol-onderzoek. Kijk hier de aflevering terug. 
Bedrijven zitten vastgeketend aan hun winstdoel als een galeislaaf aan zijn roeiriem.
Het heeft geen zin ze aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Kies liever mensen in de gemeenteraad en het Europarlement die bedrijven dwingen tot gezondere praktijken. 
Dat schrijft Martijn Katan in de NRC van 8 januari. De bronnen staan hier
 
Dinsdag werden de resultaten openbaar van een grote studie naar het effect van het yoghurtdrankje Souvenaid tegen Alzheimer. De 'medische voeding' bleek niet te helpen. http://alzres.com/content/5/6/59/abstract
Ik werd geïnterviewd door Eva Jinek, op het Leidseplein, in de motregen. Over obesitas, over nieuwe dieetboeken en wat je daarvan kun geloven.
Kijk hier de aflevering terug.
Op 3 oktober a.s. vindt het DRINKsymposium 'Suiker, light of water?' plaats. Meer informatie en het inschrijvingsformulier kunt vinden op www.drinksymposium.nl.
There is no solid evidence for the efficacy of the medical food Souvenaid against memory loss in Alzheimer’s disease. Read here Martijn Katans review article on Souvenaid.
 Martijn Katan ging in Pauw en Witteman in debat met de directeur van Coca Cola over hun nieuwe reclamecampagne.
Martijn Katan sprak in een uitzending van Tros Radar over een vitaminedrank van Nutricia die zou helpen tegen Alzheimer.
Martijn Katan sprak in EditieNL over veganisme. Kijk hier de aflevering terug. 
Een hele uitzending van Zembla over suiker; met Martijn Katan en Jaap Seidell. Of je dik wordt van suiker, waar het in zit en hoe suiker aan de man wordt gebracht. De aflevering is hier terug te kijken.

De aarde wordt warmer en het weer wordt instabieler. U kunt daar iets tegen doen door minder vlees te eten.

Zondag kapucijnerdag

Denise Waanders uit 5 VWO schreef een brief naar de NRC[1] over het Schoolontbijt. Lees hier haar brief gevolgd door het antwoord van Prof. Katan.

Brief VWO scholier over ijzer, melk en appelstroop + het antwoord van Prof. Katan

In een nieuwsbrief van de Suikerstichting van september 2012 werden de conclusies van onze Drinkstudie bekritiseerd.[1][2] Onderstaand een reactie van de onderzoekers.

“Meerbrood™ is werelds puurste brood met een rijkdom aan algen.”[i] Dat klinkt als volksverlakkerij, maar dat is het niet. Meerbrood is brood met algen en met drastisch minder zout. Die algen smaken hartig, zodat het zoutarme brood niet te flauw wordt. Die hartige smaak heet umami. Het is ook de smaak van zongedroogde tomaten, oude kaas en Marmite. En van glutamaat. Het was  gemakkelijker geweest om glutamaat toe te voegen en bovendien wordt het brood dan niet groen. Maar sommige mensen zijn bang voor glutamaat (MSG, E-621).[ii]  Vandaar die algen.[iii]

[A clarification for readers unfamiliar with the Sugar Foundation (Suikerstichting): the Sugar Foundation has hired Dr Schaafsma to ask critical questions about our study.[i] The Sugar Foundation is funded and governed by Suiker Unie, a major manufacturer of beet sugar. The Sugar Foundation handles public relations with health professionals and the public on the topic of sugar and health.[ii]]

This is a reply to Dr. Schaafsma's comments on the DRINK study.
In de Volkskrant van zaterdag 29 september schreef Hans van Maanen een kritische column over ons onderzoek naar suikerhoudende dranken. Onderstaand onze reactie.
Kinderen worden slanker als ze anderhalf jaar lang limonade met zoetstof drinken in plaats van met suiker. Dat blijkt uit onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam bij ruim 600 Nederlandse kinderen van 5 tot 11 jaar.
Als je plantensterolen eet gaat het gehalte aan cholesterol in je bloed omlaag. Daardoor moet je kans op een hartinfarct afnemen. Vrijwel alles wat het cholesterol verlaagt leidt namelijk tot minder hartinfarcten: cholesterolverlagende medicijnen, gezond onverzadigd vet eten en zelfs cholesterolverlagende darmoperaties. [i]

Vanaf zaterdag 28 februari schrijft Prof Martijn Katan elke 5 weken een column in de NRC, in de wetenschapsbijlage op pag. 2 en 3.

Martijn B. Katan is uitgeroepen tot de winnaar van de Senior Societal Impact Award 2008.

Senior Societal Impact Award 2008

In januari 2015 verscheen het visiedocument van de KNAW ‘Biobrandstof en hout als energiebronnen’. Ik was daarvan de eerste auteur. Sommige critici vroegen zich af: ‘wat weet die man van energie?’

Wat weet die Katan over energie?

Over Martijn Katan is een Wikipedia site verschenen, ga naar Wikipedia voor een kijkje.
Sinds februari 2011 ben ik met emeritaat, d.w.z. met pensioen. Ik blijf actief als onderzoeker bij de Vrije Universiteit (VU), alleen komt mijn inkomen nu van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP).
 
Tot 1 februari 2011 had ik een voltijds aanstelling bij de Vrije Universiteit. Die aanstelling werd betaald uit een subsidie van de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen (KNAW).

Tussen 1986 en 2001 heeft de universiteit waar ik werkte (Wageningen, en sinds 2006 de VU) subsidies of materialen voor mijn onderzoek ontvangen van Unilever, Nestlé, de Nederlandse Zuivel Organisatie, Campina BV, Friesland Foods, Lipid Nutrition, de Europese koffie-industrie en de International Olive Oil Council. De uitkomsten van mijn onderzoek werden en worden altijd gepubliceerd; ik doe geen vertrouwelijk onderzoek.

Tussen 2004 en 2007 heb ik jaarlijks deelgenomen aan een wetenschappelijke congres georganiseerd door Nestlé in Lausanne waarbij Nestlé ook mijn hotel en ticket betaalde.

Ik heb geen betaalde nevenfuncties, ik geef geen betaalde adviezen, en ik accepteer privé geen geld of gunsten van firma's of organisaties op het gebied van levensmiddelen, dranken, voeding of gezondheid (vroeger wel: zie Truffels in Monte Carlo).
Ik bezit geen aandelen, opties etc. in ondernemingen die voedingsmiddelen, dranken of geneesmiddelen maken of verkopen.

Ik word wel betaald voor mijn columns en soms voor publicaties in een wetenschappelijk boek of tijdschrift. De opbrengst van mijn boek "Wat is nu gezond" gaat 50/50 naar mijn onderzoek en naar mijzelf.


Contact Information

Dept of Health Sciences
VU University
De Boelelaan 1085
1081 HV Amsterdam, Netherlands
Telephone:+31 20 598 2610


Education    
Date Degree Institution Subject
1977 Ph.D. University of Amsterdam, Amsterdam, Netherlands Molecular Biology
1972 M.Sc. Cum Laude University of Amsterdam, Amsterdam, Netherlands Chemistry, Biochemistry

Appointments/Affiliations    
Dates  Title Organization City, State/Province Country
2011-Present
Emeritus Professor of Nutrition 
VU University Amsterdam, Dept of Health Sciences 
Amsterdam
Netherlands 
2006-2011 Professor of Nutrition VU University Amsterdam, Dept of Health Sciences
Amsterdam Netherlands
2006-2011 Royal Academy of Sciences Professor Royal Netherlands Academy of Sciences Amsterdam Netherlands
2004-2005 Distinguished Scientist Wageningen Centre for Food Sciences Wageningen Netherlands
1998-2005 Professor, Department of Human Nutrition Wageningen University Wageningen Netherlands
1998-2004 Scientific Director of Research Programme on Nutrition and Health Wageningen Centre for Food Sciences Wageningen Netherlands
1986-1998 Associate Professor of Human Nutrition Wageningen Agricultural University Wageningen Netherlands
1985-1998 Nutrition Foundation Professor of Human Nutrition Nijmegen University School of Medicine and Dentistry Nijmegen Netherlands
1976-1986 Assistant Professor of Human Nutrition Wageningen Agricultural University Wageningen Netherlands

Honors/Awards    
Date Name Awarded by
2008 
'Media Magnet' Award
VU University Amsterdam
2008 
Stare-Hegsted Lecture
Harvard University 
2008 
David Kritchevsky Award          
American Heart Association 
2008 
Societal Impact Award 
VU University Amsterdam
2005 ISI Highly Cited Researcher in Agricultural Sciences Institute for Scientific Information
2004 European Lipid Science Award European Federation for the Science and Technology of Lipids
2003 European Nutrition Award Federation of European Nutrition Sciences
2001 Epstein Lecturer and Award American Heart Association Council on Epidemiology
1990 Walker-Ames Visiting Professor University of Washington, Seattle
1989 Liga Nutrition Award Netherlands Nutrition Foundation and General Biscuits
1981-1985 Established Investigator Netherlands Heart Foundation

Memberships    
Dates Organization Position
2006 Health Council committee on Biotechnology Member
2005-2010 Jury for the Heineken Prize for Medicine, KNAW Member and Honorary Secretary
2004-Present Netherlands Medical Journal Association (Vereniging Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde) Member
2004-2005 Royal Netherlands Academy of Sciences, Committee on Contract Research and Scientific Independence Member
2003-Present Royal Netherlands Academy of Sciences (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) Member
1991-1997 Netherlands Heart Foundation Scientific Advisory Council Member
1990-2009 Government Health Council (Gezondheidsraad) Member
1988-1991 Food Law Advisory Committee (Warenwetcommissie) Member
1987-1995 Netherlands Postgraduate Programme in Human Nutrition Secretary / Chairman
1987 Dutch Cholesterol Consensus Preparatory Committee Member
1982-1986 ZWO-werkgemeenschap Voeding (Netherlands Science Foundation, Study Section on Nutrition) Co-founder / Secretary / Chairman
1981-1985 Netherlands Heart Foundation Scientific Advisory Council Member
Het laatste nieuws